پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « هركس از نمازى خواب ماند يا آن را فراموش كرد بايد هنگامى كه به ياد آورد آن را بخواند ؛ كه همين هنگام وقت آن نماز است و جز اين براى [ ترك ] نماز كفاره‌اى ديگر نيست » « 1 » . اگر شخص نماز را به سبب بيمارى واگذاشته باشد [ بدان مكلف است كه ] آن را مناسب توان خود يعنى نشسته يا خوابيده به جاى آورد ، چنان‌كه خداى تعالى فرموده است : « خداوند هيچ‌كس را جز به اندازهء توانش تكليف نمىدهد » « 2 » . اگر شخص نماز را از سر انكار وجوبش واگذاشته باشد كافر است و احكام مرتد بر او جارى است و چنانچه توبه نكند به اتهام ارتداد كشته مىشود . اما چنانچه شخص درحالىكه به وجوب نماز عقيده دارد تنها از آن روى كه انجام نماز را سنگين مىيابد آن را واگذاشته باشد فقيهان دربارهء حكم وى اختلاف كرده‌اند : ابو حنيفه بدان گراييده كه بايد او را در اوقات نماز بزنند و نمىتوان او را كشت . احمد بن حنبل و گروهى از اهل حديث گفته‌اند : چنين كسى به ترك نماز كافر مىشود و به جرم ارتداد به تقل مىرسد . اما شافعى بدان گراييده كه كسى به ترك نماز كافر نمىشود و مرتد هم به شمار نمىآيد ، بلكه بايد او را به عنوان اجراى حد كشت ، هرچند قتل وى تنها پس از توبه خواستن از او ممكن است . بنابراين ، اگر توبه كند و به اين خواسته كه بايد نماز بخواند تن دهد او را به انجام نماز امر كنند و واگذارند . اگر هم بگويد نماز را در خانه خود مىخوانم او را به امانتدارىاش واگذارند و بدان مجبور نكنند كه در حضور مردم نماز بخواند . اما اگر شخص از توبه خوددارى ورزد و به انجام نماز تن ندهد او را ، بنابر يكى از دو نظريه در همان وقت ، و بنابر نظريه‌اى ديگر پس از سه

--> ( 1 ) . « من نام عن صلاة او نسيها فيصلها اذا ذكرها فذلك وقتها لا كفارة لها غير ذلك » . متن كامل يا بخشى از اين حديث نبوى در منابعى چند آمده و از آن جمله است : مسلم ، صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 477 ، ش 684 و پس از آن ؛ بخارى ، صحيح البخارى ، ج 1 ، ص 215 ، ش 572 و پس از آن ؛ ابن خزيمه ، صحيح ابن خزيمه ، ج 2 ، ص 97 ، ش 992 و 993 و ص 255 ؛ ابن حبان ، صحيح ابن حبان ، ج 4 ، ص 424 ، ش 1555 و پس از آن ؛ نسائى ، سنن النسائى ( المجتبى ) ، ج 1 ، ص 293 ، ش 416 و پس از آن ؛ ابن ماجه ، سنن ابن ماجه ، ج 1 ، ص 227 ، ش 695 و پس از آن ؛ ابن ابى شيبه ، مصنف ابن ابى شيبه ، ج 1 ، ص 411 ، ش 4735 و پس از آن ؛ دارمى ، سنن الدارمى ، ج 1 ، ص 305 ، ش 1229 ؛ ابو يعلى موصلى ، مسند ابى يعلى ، ج 5 ، ص 409 ، ش 3086 ؛ ابو عوانه ، مسند ابى عوانه ، ( 1 ) ، ج 1 ، ص 321 ، ش 1144 ؛ هيثمى ، مجمع الزوائد ، ج 1 ، ص 318 و 319 ؛ مناوى ، البيان و التعريف ، ج 2 ، ص 234 ؛ ابن عبد البر ، التمهيد ، ج 3 ، ص 289 و 297 ، ج 5 ، ص 203 ، 214 ، 216 ، 248 و 251 ، ج 6 ، ص 397 ، 403 و 407 ، ج 13 ، ص 43 و ج 14 ، ص 129 ؛ مباركفورى ، تحفة الاحوذى ، ج 2 ، ص 466 ؛ ابو داوود ، سنن ابى داوود ، ج 1 ، ص 121 ، ح 442 و پس از آن ؛ ابن جارود ، المنتقى ، ج 1 ، ص 70 ، ش 239 . ( 2 ) . بقره / 286 : لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها .